Geðræktarnámskeið og fræðsla

Hlutverkasetur býður upp á geðræktarnámskeið og fræðslu fyrir einstaklinga, stjórnendur, fyrirtæki, skóla og almenning. Fræðsla um geðrækt gefur almenningi verkfæri í hendur til að efla bæði eigið geðheilbrigði og annarra. Tímalengd og innihald námskeiða og fyrirlestra eru sniðin að þörfum hvers og eins. Aðalfyrirlesarar eru Héðinn Unnsteinsson, sérfræðingur í forsætisráðuneytinu og Elín Ebba Ásmundsdóttir, iðjuþjálfi og dósent við Háskólann á Akureyri og framkvæmdastýra Hlutverkaseturs.

Nánari upplýsingar gefur Elín Ebba Ásmundsdóttir í gegnum vefpóst.

Upphaf geðræktarinnar

Geðrækt var markaðssett á meðal landsmanna þann 10. október árið 2000 á sama hátt og líkamsræktin var markaðssett á sínum tíma. Verkefnið er forvarnar- og fræðsluverkefni. Frumkvöðullinn að geðræktinni var eldhuginn, Héðinn Unnsteinsson, en aðalstarf hans nú er sem sérfræðingur í Forsætisráðuneytinu. Héðni tókst á sínum tíma að ná saman einstaklingum, hvaðanæva úr samfélaginu, í lið með sér til að koma geðræktinni á koppinn. Hann var heppinn með tímasetningu því mikilvægi geðheilbrigðis á hagvöxt og hagsæld þjóða var orðin þekkt staðreynd. Geðrækt var samstarfsverkefni Geðhjálpar, Landlæknisembættisins og geðsviðs Landspítala Háskólasjúkrahúss. Lýðheilsustöð Íslands tók síðan við geðræktinni árið 2004. Markmið verkefnisins var og er að bæta líf allra landsmanna með vitundarvakningu, fræðslu og námskeiðum um geðheilbrigði og mikilvægi þess.

Geðrækt einblínir á það sem er heilt og útgangspunkturinn er það sem fólk á sameiginlegt. Gott geð, sjálfsvirðing, sjálfstraust, trú á eigin áhrifamátt og jákvæð hugsun eru eftirsóknarverðir eiginleikar sem flestir vilja tileinka sér. Sérfræðiþekking og framfarir í heilbrigðismálum firra ekki fólk því að taka ábyrgð á eigin heilsu. Mikilvægi reglulegrar hreyfingar, rétts mataræðis, reglulegs svefns og streitustjórnunar fyrir heilsuna er vel þekkt. Geðræktin snýst hins vegar um hugann. Væntingar, tilfinningar og hugsanir hafa áhrif á heilbrigði. Vellíðan er sú tilfinning sem manneskjan finnur fyrir þegar hún hugsar jákvætt um sjálfan sig og aðra. Rannsóknir renna sífellt styrkari stoðum undir það að hugsun hefur áhrif á líðan og heilsufar. Heilinn er alveg ótrúlegt líffæri. Hugsanir og tilfinningar ráða því hvers konar samskipti heilinn á við líkamann. Heilinn á í stöðugum „samræðum“ við líkamann með hormónum sem ferðast með blóðrásinni. Heilinn getur sent skilaboð sem ýmist hafa slæm eða góð áhrif á heilsuna.

Þjóðir Evrópu hafa áttað sig á því að geðraskanir og afleiðingar þeirra kosta þær u.þ.b. 3–4% af vergri þjóðarframleiðslu. Geðraskanir kosta Íslendinga a.m.k. 20 milljarða króna á hverju ári í beinum og óbeinum kostnaði. Umhverfis- og persónuþættir hafa áhrif á geðheilsu manna og þar er hægt er að hafa stjórn á mörgum þáttum. Fræðsla um geðrækt gefur almenningi verkfæri í hendur til að efla bæði eigið geðheilbrigði og annarra. Gott sjálfstraust, streitustjórnun, aðlögunarhæfni, góður aðbúnaður, jafnrétti, jafnræði, uppbyggileg samskipti og fordómaleysi, eru þættir sem hægt er að vinna með.

Geðorðin 10

Geðorðin 10 og geðræktarkassinn spruttu út frá geðræktinni og hafa staðist tímans tönn. Geðorðin tíu byggja á rannsóknum sem tengjast hamingju, vellíðan og velgengni. Geðorðin tíu eru eftirfarandi:

1. Hugsaðu jákvætt, það er léttara

2. Hlúðu að því sem þér þykir vænt um

3. Haltu áfram að læra svo lengi sem þú lifir

4. Lærðu af mistökum þínum

5. Hreyfðu þig daglega, það léttir lundina

6. Flæktu ekki líf þitt að óþörfu

7. Reyndu að skilja og hvetja aðra í kringum þig

8. Gefstu ekki upp, velgengni í lífinu er langhlaup

9. Finndu og ræktaðu hæfileika þína

10. Settu þér markmið og láttu drauma þína rætast

Geðræktarkassinn

Geðræktarkassinn á að vera jafn sjálfsagður á hverju heimili og sjúkrakassinn. Innihald kassans er afar einstaklingsbundið og því ekki hægt að kaupa hann tilbúinn. Geðræktarkassann á að leita í þegar neikvæðar hugsanir skjóta upp kollinum. Með því að fara í kassann og draga upp hluti sem við vitum af reynslunni að hafa jákvæð áhrif á hugsun, getum við stýrt hugarfari okkar í jákvæðari farveg. Geðræktarkassinn notast líkt og sjúkrakassinn við minniháttar áföllum — t.d. eftir erfiðan vinnudag, rifrildi eða skammir. Hann má líka nota ef við erum undir miklu álagi, okkur leiðist, erum einmana eða vantar stuðning.

Hugann er hægt að þjálfa eins og líkamann. Það tekur tíma og því æfðari sem við verðum í að ná tökum á eigin hugsunum, þeim meiri árangri náum við. Því er upplagt að byrja á því að aðstoða ungviðið við að útbúa sinn eigin geðræktarkassa. Ræða það sem hefur áhrif á hugsun, viðbrögð við neikvæðum hugsunum og hvað við getum gert til að hafa jákvæð áhrif á hugsun. Það sama á við um geðræktina og líkamsræktina, það er aldrei of seint að byrja.

Til þess að gefa hugmynd um hvað slíkur kassi gæti innihaldið, má t.d. nefna góða bók, tónlist sem hefur jákvæð áhrif, myndskeið sem fær okkur til að hlæja, símanúmer hjá vini eða ættingja sem gott er að tala við, ljóð, myndir sem vekja upp jákvæðar minningar og blað og blýant til að skrifa okkur frá neikvæðum hugsunum.
Geðræktarkassanum verðum við að taka ábyrgð á, útbúa sjálf og setja hluti í. Geðræktin á í harðri samkeppni við þaulhugsaða sölumennsku í alls konar útgáfum, þar sem sérfræðingar í þeim geira vinna markvisst að því að villa um fyrir heila okkar. Því yngri sem við erum, þeim mun móttækilegri erum við fyrir slíkum skilaboðum.

Saga geðræktarkassans

Hugmyndin að Geðræktarkassanum
Saga hvunndagshetju

Geðrækt var markaðssett á meðal landsmanna þann 10. október árið 2000 á sama hátt og líkamsræktin var markaðssett á sínum tíma. Geðrækt var samstarfsverkefni Geðhjálpar, Landlæknisembættisins og geðsviðs Landspítala Háskólasjúkrahúss. Verkefnið var forvarnar- og fræðsluverkefni og var Geðræktarkassinn meðal þeirra verkefna sem unnin voru á fyrsta ári. Hugmyndin að kassanum fékk Elín Ebba Ásmundsdóttir þegar hún heyrði sögu 10 barna móður sem bjó á Akranesi upp úr aldamótunum 1900.

Árið 1900 fluttu ung hjón, Ásmundur Þorláksson og Kristbjörg Þórðardóttir, á bæinn Fellsaxlarkot í Skilmannahreppi. Þetta var lítið kotbýli sem stóð niður við fjöruborð Grunnafjarðar. Hjónin áttu þá fimm börn og von var á því sjötta. Bústofninn var tvær kýr og nokkrir tugir kinda, auk nokkurra hrossa. Einnig var veruleg búbót að rauðmaga og grásleppu sem rak á land framan við bæinn. Vinnudagur þeirra hjóna var langur, eins og títt var á þeim tímum og fátæktin mikil. Kristbjörg sá um heimilishaldið og sinnti börnunum sem stöðugt fjölgaði. Árið 1907 fæddist þeim hjónum ellefta barnið, sem öll lifðu, en eitt barn hafði fæðst andvana. Það var mikill harmur, þetta sama ár, þegar Ásmundur veiktist skyndilega og varð óvinnufær og var hann að mestu rúmfastur þar til hann lést í apríl árið 1909, aðeins 38 ára gamall. Nú stóð Kristbjörg ein eftir með 10 börn, það elsta 14 ára og hið yngsta tveggja ára. Daginn eftir jarðarförina mættu þrír hreppsnefndarmenn og tilkynntu Kristbjörgu að þeir gerðu kröfu í búið og allar eigur þess yrðu seldar á uppboði. Það var skelfilegur dagur þegar Kristbjörg stóð með barnahópinn sinn á hlaðinu og horfði á fátæklegar eigur sínar boðnar upp og átti hún erfitt með að leyna hryggð sinni. Það var þó enn átakanlegra þegar hreppsnefndin leysti upp heimilið og ráðstafaði börnunum. Þrjú þau elstu fengu vist á nálægum bæjum en yngri börnin voru boðin upp eins og aðrar eigur Kristbjargar með öfugum formerkjum þó, því sá sem bauð lægst hlaut hnossið. Einn hreppsnefndarmannanna kvaðst sjálfur myndi taka Kristbjörgu til sín og mætti hún hafa tvo börn með sér. Kristbjörg þvertók fyrir þetta boð og varð henni ekki haggað. Hún hélt út á Akranes og leitaði til vina sinna sem buðu henni að dvelja hjá sér

Sorg barnanna vegna föðurmissisins var sannarlega mikil og enn sárara að þurfa að skiljast við móður sína og hvert annað þegar þau tvístruðust milli bóndabæja. Kristbjörg átti erfitt með að sjá af börnunum sínum og var hrædd um þau. Henni hafði því hugkvæmst að útbúa lítið skrín handa hverju þeirra. Í það setti hún hluti sem voru þeim kær og efnisbút úr flík sem hún notaði mikið sjálf. Þegar hún kvaddi þau hvert af öðru í túnfætinum, sagði hún eitthvað á þessa leið: „Í hvert skipti sem ykkur líður illa og saknið okkar hinna skuluð þið fara út undir fjósvegg eða eitthvert sem þið getið verið ein og ótrufluð. Þar takið þið hlutina upp úr skríninu til að minna ykkur á góðu stundirnar sem við áttum þegar við vorum öll saman. Efnisbúturinn úr (skyrtunni) geymir lyktina af mér, ef þið eigið erfitt með að kalla fram andlit mitt. Skrínið á að minna ykkur á að ég mun koma aftur og sækja ykkur.“ Það liðu mörg ár áður en fjölskyldan sameinaðist á ný, en það tókst. Öll systkinin urðu dugnaðarforkar, héldu góðum tengslum hvert við annað á fullorðinsárum, lifðu við góða heilsu og urðu háöldruð.
Heimild: (Æðrulaus mættu þau örlögum sínum. Bragi Þórðarson, Hörpuútgáfan, Akranesi 1996).

Elín Ebba Ásmundsdóttir tengdist þessari fjölskyldu í gegnum föður sinn. Yngsta dóttir Kristbjargar var vinnukona í Borgarfirðinum. Með henni vann ung kona sem hafði orðið ófrísk eftir annan mann meðan eiginmaður hennar lá á dánarbeði. Konan var í öngum sínum því hún gat ekki alið barnið upp. Dóttir Kristbjargar sagði móður sinni frá þessu. Kristbjörg fann til með konunni og bauðst til að taka barnið að sér sem hún og gerði. Þetta barn var faðir Elínar Ebbu. Hann eignaðist síðan fjóra albræður en kynnist þeim ekki fyrr en hann var orðinn pabbi sjálfur. Kristbjörg og börn hennar tíu tóku meir og minna að sér uppeldið á drengnum. Hann ólst upp í mikilli ást og umhyggju og var hrókur alls fagnaðar sama hvert hann kom. Elín Ebba fékk að heyra sögur systkinanna af skrínunum, þegar hún var barn og skynjaði hve dýrmæt þau hefðu verið í þeirra augum. Skrínin með fáeinum hlutum hafði hjálpað þeim halda í vonina og trúna á að þau myndu sameinast á ný. Eins sýnir þessi saga mikilvægi þess að halda sér virkum þegar á móti blæs.

Frásagnirnar urðu síðan innblástur til að útfæra hugmyndina um Geðræktarkassann. Þeir sem eru undir miklu álagi dvelja oft í neikvæðum hugsunum og eiga erfitt með að kalla fram jákvæðni og þar getur Geðræktarkassinn komið að góðum notum. Í kassann má safna hlutum sem kalla fram góðar minningar og geta hjálpað við að missa ekki vonina. Gott er að nýta hann á markvissan hátt og grípa til þegar neikvæðar hugsanir fara að gera vart við sig. Geðræktarkassinn á því að vera jafn sjálfsagður hlutur og sjúkrakassinn á hverju heimili. Innihald kassans er afar einstaklingsbundið og því ekki hægt að kaupa hann tilbúinn með ákveðinni uppskrift. Með því að fara í kassann og draga upp hluti sem við höfum sett í hann og vitum af reynslunni að hefur jákvæð áhrif á hugsun, getum við beint huganum í jákvæðari farveg.

Geðræktarkassinn notast líkt og sjúkrakassinn við minni háttar áföllum, s.s. eftir rifrildi, eða skammir þegar okkur leiðist, erum einmana eða vantar stuðning. Hugann er hægt að þjálfa eins og líkamann, það tekur tíma og því æfðari sem við verðum að ná tökum á eigin hugsunum, því meiri árangri náum við. Því er upplagt að byrja að aðstoða ungviðið við að útbúa sinn eigin geðræktarkassa. Til að gefa hugmyndir um hvað slíkur kassi getur innhaldið er t.d. góð bók, tónlist sem hefur jákvæð áhrif, myndskeið sem fær okkur til að hlæja, símanúmer hjá vini eða ættingja sem gott er að tala við, ljóð, myndir sem vekja upp jákvæðar minningar, blað, blýantur eða pensill til að skrifa eða mála okkur frá neikvæðum hugsunum og svo framvegis.

Umsögn

Umsögn vegna starfsdags fyrir starfsfólk búsetukjarna fyrir geðfatlaða
Leiðbeinandi og fyrirlesari: Elín Ebba Ásmundsdóttir, iðjuþjálfi

Undirrituð fékk Elínu Ebbu Ásmundsdóttur til að sjá um fræðslu á starfsdegi fyrir starfsmenn búsetukjarna fyrir geðfatlaða. Dagurinn var í alla staði hinn ánægjulegasti. Elín Ebba hóf daginn með hópefli, sem fól í sér hina ýmsu leiki þar sem starfsmenn nálguðust hver annan á nýjan hátt. Þetta gerði það að verkum að andrúmsloftið varð afslappað og þægilegt. Að því loknu hélt hún fyrirlestur um valdeflingu, en það er sú hugmyndafræði sem starfsmenn búsetukjarnanna vinna eftir. Í þeirri umræðu velti hún upp ýmsum hliðum hugmyndafræðinnar, sem gerði það að verkum að við sem á fyrirlestrinum vorum fengum aukna þekkingu og víðari sýn á starfið okkar. Einnig tengdi hún hugmyndafræðina við fordóma, áhrif lyfja á notendur og lausnir. Að endingu stýrði hún verkefnavinnu sem byggðist á samtölum starfsmanna, sem síðan var unnið úr í hópastarfi þar sem hóparnir unnu úr sínum hugmyndum. Þessi vinna heldur svo áfram í starfi okkar og verður notuð til þess að auka gæði starfs okkar ásamt því að nýtast í stefnumótun fyrir búsetukjarnana.

Elín Ebba var með okkur allan tímann frá kl. 13–17, sem nýttist mjög vel og skilaði heildrænni niðurstöðu sem er gott veganesti fyrir áframhaldandi starf. Að mati okkar allra þá nýttist dagurinn vel. Við fengum staðfestingu á því að við erum á réttri leið, ásamt því að gefa okkur hugmyndir að áframhaldandi vinnu með geðfötluðum, auknum áhuga og aukinni innsýn í heim geðfatlaðra.

Elín Ebba hefur þann áhuga og kraft sem þarf til að halda athygli starfsmanna. Hún er lifandi og skemmtilegur fyrirlesari með mikla þekkingu og reynslu sem gerir það að verkum að löngun til að gera betur kviknar auðveldlega.

Forstöðumaður búsetuþjónustu fyrir geðfatlaða

Valdefling í verki

Hlutverkasetur í samvinnu við Háskólann á Akureyri tekur að sér að halda fræðsludaga fyrir almenning víða um land, um valdeflingu, notendarannsóknir, batahvetjandi þjónustu og reynslu notenda.

Valdefling snýst um að breyta sjálfskilningi t.d. þeirra sem þurfa á einhvers konar aðstoð að halda, að þeir sjái sig sem einstaklinga sem hafi rétt til að bregðast við þjónustuveitendum, skipulagi og stjórnun þjónustunnar, aðstoðinni sem þeir fá og því lífi sem þeir kjósa að lifa. Valdefling er huglæg tilfinning, sem í gegnum tengsl, ýtir undir sjálfsákvörðunarrétt, sjálfsvirðingu og sjálfsmat og hefur áhrif á félagsstöðu. Hugtakið valdefling tengist því lífsgæðum og mannréttindum. Valdefling getur byrjað í grasrótarstarfi, út frá stefnumótun stjórnvalda eða þjónustukerfa — eða verið sem hluti af félagslegri íhlutun.

Sextán málþing hafa verið haldin frá árinu 2007, þar sem erindi, fræðsluefni og vinnusmiðjur hafa verið haldnar í tengslum við hugmyndafræði valdeflingar, niðurstöður notendarannsókna, bæði innlendum og erlendum, og réttindamálum geðfatlaðra. Sveitarstjórar hafa verið fundarstjórar og fulltrúar frá Félags- og tryggingamálaráðuneytinu hafa verið með innlegg um stefnumótun í málaflokknum. Vinnusmiðjur hafa verið haldnar til að fundargestir öðluðust tækifæri til að tjá sig nánar og yfirfæra nýja þekkingu á eigin vinnustað eða umhverfi.

Ræðumenn, auk starfsfólks Hlutverkaseturs, hafa komið frá atvinnulífinu, sveitarstjórnum, endurhæfingarúrræðum, löggæslu, félags- og heilbrigðisþjónustunni, frá aðstandendum og ekki síst notendum sjálfum. Málþing hafa verið haldin á Akureyri, Ísafirði, Egilsstöðum, Höfn, Sauðárkróki, Húsavík, Suðurnesjum, Hafnarfirði, Neskaupsstað, Vestmannaeyjum, Selfossi, Borgarnesi og á Grundartanga. Rauði kross Íslands gerðist samstarfsaðili í tengslum við átak þeirra Byggjum betra samfélag og Háskólinn á Akureyri hefur einnig komið að sem samstarfaðili.

NsN – Notandi spyr Notanda

Meginmarkmið verkefnisins er að kanna stöðu, ímynd, upplifun og reynslu einstaklinga með geðraskanir. Fá sýn notenda á þjónustunni; hvað þeir kunna að meta, hvað þeim er mikilvægt og hvað þeim finnst vanta. Í NsN er það fyrst og fremst starfsfólk með notendareynslu sem aflar gagnanna, greinir gögnin og setur saman í skýrslu. Upplýsingarit um NsN verkefnið.

Rannsóknaraðferð

Notandi spyr notanda (NsN) er rannsóknaraðferð sem hefur verið þróuð af einstaklingum með reynslu af geðheilbrigðiskerfinu. Að hafa reynslu af því að greinast með geðsjúkdóm og hafa verið í hlutverki sjúklings eða notanda geðheilbrigðis- eða velferðarkerfisins er reynsla sem fáir heilbrigðisstarfsmenn og rannsóknarfólk hafa.

Verkefni NsN

Frá 2006–2012 hafa NsN starfsmenn Hlutverkaseturs rætt við íbúa sem búið hafa í fjórtán ólíkum búsetuúrræðum. Átta á vegum Svæðisskrifstofu fatlaðra og sex á vegum Reykjavíkurborgar. Einnig hafa verið tekin viðtöl við um 55 einstaklinga sem nýtt hafa dagúrræði víða um land. Meginmarkmið verkefnisins er að kanna stöðu, ímynd, upplifun og reynslu einstaklinga með geðraskanir. Fá sýn notenda á þjónustuna; hvað þeir kunna að meta, hvað þeim er mikilvægt eða hvað þeim finnst mega betur fara. Í NsN er það fyrst og fremst starfsfólk með notendareynslu sem aflar gagnanna, greinir gögnin og setur saman í skýrslu.

Verkefnið hefur m.a. skapað þekkingu sem hefur verið nýtt á starfs- og fræðsludögum á viðkomandi starfsstöðum og á málþingum um allt land. Að lokinni hverri úttekt voru gerðar skýrslur sem sendar voru ráðuneytinu, starfsstöðvum og Reykjavíkurborg. Þá voru haldnir starfsdagar í viðkomandi íbúðakjörnum þar sem niðurstöður skýrslnanna voru kynntar og starfsmenn Hlutverkaseturs deildu reynslu sinni af þátttökunni í verkefninu. Í framhaldi voru sett framtíðarmarkmið, meðal annars að virkja íbúa betur í nærumhverfinu s.s. við daglegar athafnir til að auka sjálfstæði og sjálfræði. Á sumum stöðum þurfti að draga úr stjórnsemi og forræðishyggju starfsfólks og sum búsetuúrræðin voru rekin meira eins og stofnanir frekar en heimili.

Þeir íbúar sem nutu stuðnings frá sjálfboðaliðum Rauða krossins voru afar ánægðir með þá tengingu og óskuðu eftir framhaldi á því. Eins komu fram hugmyndir um að fá námskeið þar sem þátttaka væri á jafningjagrunni. Tillögur til nýsköpunar komu helst fram í því að ráða starfsfólk með notendareynslu til starfa í íbúðakjörnunum. Þannig starfsmenn gætu betur sett sig í spor íbúa, væru fyrirmyndir og myndu hvetja íbúa til að takast á við áskoranir sem tengdust aukinni samfélagsþátttöku.

Fyrirmynd NsN

Fyrirmyndin að NsN-verkefninu er fengin frá Þrændalögum í Noregi, þar sem gæðaþróun var framkvæmd af notendum geðheilbrigðisþjónustunnar í fyrsta sinn árið 1998. Í Þrændalögum hefur verkefnið opnað augu manna fyrir mikilvægi notendaáhrifa innan geðheilbrigðisþjónustunnar. Auk þess sem sýnt hefur verið fram á að einstaklingar með geðraskanir geta unnið að og framkvæmt viðamiklar gæðakannanir og rannsóknir. NsN-aðferðin hefur náð aukinni útbreiðslu í Noregi.

NsN á Íslandi

Undanfarin ár hafa orðið miklar framfarir á sviði gæðaþróunar í félags- og heilbrigðisþjónustu. Sú þróun byggist á viðleitni allra sem hlut eiga að máli til að bæta árangur, vinnubrögð og hagkvæmni til að koma til móts við óskir, þarfir og væntingar þeirra sem nota þjónustuna. Ýmsar leiðir eru notaðar til að meta faglegan árangur og mikilvægt er að þær séu fastur liður í rekstri þjónustunnar, því vaxandi kröfur eru gerðar um fjárhagslegan ávinning, jafnrétti og lífsgæði. NsN-aðferðin var fyrst framkvæmd á Íslandi árið 2004 á þremur geðdeildum Landspítala háskólasjúkrahúss. Verkefnið byrjaði sem samstarfsverkefni háskólasamfélags og Heilsugæslu Reykjavíkur og var styrkt af Nýsköpunarsjóði námsmanna með mótframlagi frá Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytinu. Iðjuþjálfanemar við Háskólann á Akureyri útfærðu verkefnið í samstarfi við notendur. Verkefnið, sem unnið var árið 2004, tókst vel og var tilnefnt sem eitt af fjórum verkefnum Nýsköpunarsjóðs til Forsetaverðlauna.

Geðheilbrigðissáttmálinn

Árið 2005 undirrituðu Evrópuþjóðir Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar (WHO) yfirlýsingu um geðheilbrigðismál, svo kölluð „Helsinki skjöl“. Þar sem fram kemur að móta verði, innleiða og meta stefnu og löggjöf sem leiði til aðgerða og feli í sér að auka velferð þjóða, draga úr geðrænum vandamálum og leggja áherslu á að fólk með geðraskanir séu virkir þátttakendur í samfélaginu.

Ávinningur NsN

Með verkefninu gefst tækifæri til að móta þjónustuna út frá þörfum og vilja þeirra sem hana nýta og auka þannig gæði og skilvirkni. Sjónarmið notenda á gæðum þjónustunnar er hægt að nýta til að opna umræðuna enn meir um þjónustuform einstaklinga með geðraskanir og aðlaga hana að þeirra þörfum og vilja. Með því að skapa vel metin störf fyrir einstaklinga með geðraskanir, til að móta og hafa áhrif á félagsþjónustu, er verið að efla mann- og félagsauð. Mannauður byggir á menntun og þjálfun einstaklinga. Félagsauður eru þau verðmæti og áhrif sem skapast í tengslum á milli manna. Ávinningur verkefnisins er einnig fjárhagslegur fyrir samfélagið. Um 20 einstaklingar hafa fengið vinnu í NsN-verkefninu sem hefur leitt til frekara náms eða vinnu á almennum markaði. Starfsfólk NsN nefndi nokkra þætti sem höfðu haft jákvæð áhrif s.s. aukið sjálfstraust, úthald og vilja. Þátttaka í verkefninu gaf þeim von og tækifæri til að efla styrkleika sína og huga að frekari landvinningum á almennum vinnumarkaði.

Símatími og hjálp við að aðlagast

Símatími NsN-starfsmanna er á milli 13:00–15:00 á miðvikudögum og hægt er að hafa samband á þriðjudögum eftir hádegi. Á símatíma geta notendur haft samband varðandi ýmislegt sem varðar þá þjónustu sem þeir þiggja eða bara til að spjalla. Síminn er: 517 3471

Hér er hægt að nálgast skýrslu NsN-hópsins: Samfélagsþegn eða aumingi. Upplifun og reynsla einstaklinga með geðraskanir af íslensku samfélagi og þjónustu við þá. Smelltu hér til að sjá skýrsluna

Hjálp við að aðlagast
Hluti af samningi NsN við Velferðarsvið Reykjavíkurborgar er sú þjónusta að bjóða upp á það að fylgja notendum í þær félagsmiðstöðvar sem þeir kjósa helst. NsN-fulltrúi myndi þá fylgja notanda í 3–6 skipti eða þar til notandi metur það þannig að ekki sé þörf fyrir frekari þjónustu. Mikilvægt er að notandi hafi sjálfur samband á símatíma á miðvikudögum á milli 13:00–15:00.
(Ef notandi á erfitt með að tala í síma er í lagi að hringja fyrir hann ef hann óskar þess sjálfur)

Útrás – aukin atvinnuþátttaka

Árið 2011 greiddu Tryggingastofnun ríkisins og lífeyrissjóðirnir liðlega 40 milljarða króna í örorkulífeyri. Rúmlega helmingur örorkulífeyrisþega glímir við geðræn- og/eða stoðkerfisvandamál. Flestir þeirra vilja og geta unnið að ákveðnu marki en fáir sækja þó út á vinnumarkaðinn; treysta sér ekki í fullt starf, óttast að glata bótum, bera lítið úr býtum vegna skerðingarákvæða almannatryggingalaga eða þeim býðst ekki sá stuðningur sem þeir telja sig þurfa.

Útrás er verkefni á vegum Hlutverkaseturs. Markmið þess er að auka þátttöku geðfatlaðra á vinnumarkaði, auka skilning og þekkingu á þörfum þeirra og vinna gegn fordómum og mismunun. Geðfatlaðir hafa ósjaldan slæma reynslu af vinnumarkaði, þeir hafa lítið sjálfstraust eða trú á eigin getu, eru óvirkir, kljást við eigin fordóma og annarra og hafa óraunhæft mat á hvað séu eðlilegar tilfinningar. Vinnuveitendur eru líka óöruggir gagnvart þessum hópi og þurfa stuðning til að vinna úr örðugleikum og efasemdum sem upp geta komið.

Útrás hefur þekkingu og reynslu í þessum málaflokki. Sylviane Pétursson, iðjuþjálfi, hóf þessa útrás árið 2000 og er umsjónarmaður verkefnisins. Hún hefur unnið í þrjá áratugi við starfsendurhæfingu á geðsviði Landspítala Háskólasjúkrahúss. Hlutverkasetur var stofnað árið 2005 með það að markmiði að nýta reynslu og þekkingu geðsjúkra til atvinnusköpunar. Árið 2010 starfaði Sylviane með hópi notenda sem hafði reynslu af vinnumarkaðnum. Hópurinn greindi hindranir og nauðsynlegan stuðning svo geðfatlaðir ættu afturkvæmt á vinnumarkaðinn.

Árið 2011 fékk Sylviane, Hlyn Jónasson, markaðsstjóra og sjálfboðaliða, í lið með sér sem tengilið við vinnumarkaðinn. Sú samvinna hefur gengið vel og hópurinn er tilbúinn til að færa út kvíarnar. Til að vel megi takast verður leitað samstarfs við VIRK, ASÍ, BSRB, BHM, KÍ, Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins, lífeyrissjóði, TR, ÖBÍ, Geðhjálp og faghópa. Hlutverkasetur hýsir verkefnið og ber fjárhagslega og faglega ábyrgð.

Útrás mun leita samstarfs við opinber fyrirtæki jafnt sem einkafyrirtæki. Stefnt er að ná samningum til þriggja ára um tiltekinn fjölda starfa. Hvert stöðugildi getur veitt tveimur til þremur einstaklingum tækifæri til starfsþjálfunar eða launaðs starfs. Tryggja verður fjármagn fyrir kostnaði vegna tengiliða verkefnisins. Verkefnið verður jafnframt kynnt innan háskólasamfélagsins til að örva áhuga á rannsóknarverkefnum á þessu sviði. Lykilfólk í kynningarátaki verða einstaklingar sem hrökklast hafa út af vinnumarkaði sökum geðraskana en náð að hasla sér þar völl á nýjan leik.